دسترسی سریع دسترسی سریع
آدرس دفتر مرکزی وشعب آدرس دفتر مرکزی وشعب

تهران، خیابان طالقانی، بعد از تقاطع ولیعصر، روبروی شرکت بورس کالا، جنب بانک بانک سپه ، پلاک ۴۴۶، طبقه اول

تلفن: ٧١ - ۶۶١۷۷۴۴١ (۹۸٢١+) 
پست الکترونیکی:
kala@samanbourse.com

آشنايي با معاملات آتي

  

 

.......   

قرارداد آتی چیست؟

قرارداد آتي قراردادي است كه فروشنده بر اساس آن متعهد می شود در سررسيد معين، مقدار معيني از كالاي مشخص را به قيمتي كه الان تعيين می كنند، بفروشد و در مقابل طرف ديگر قرارداد متعهد می­شود آن كالا را با آن مشخصات، خريداري كند. در این قراردادها، براي جلوگيري از امتناع طرفين از انجام قرارداد، طرفين به صورت شرط ضمن عقد متعهد می شوند مبلغي را به عنوان وجه تضمين نزد اتاق پاياپاي بگذارند و متعهد می شوند متناسب با تغيرات قيمت آتي، وجه تضمين را تعديل كنند و اتاق پاياپاي بورس کالا از طرف آنان وكالت دارد متناسب با تغييرات، بخشي از وجه تضمين هر يک از طرفين را به عنوان اباحه تصرف در اختيار طرف دیگر معامله قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سر رسيد با هم تسويه كنند.

 يک قرارداد آتي براي يک درجه ، مقدار، ماه تحويل و  قيمت معين منعقد ميگردد.

 مثال:  قرارداد آتي 500 تن مس کاتد با درجه خلوص 99 درصدجهت  تحويل در ماه شهريور 84  به قيمت هر کيلو 3500 تومان ،  ( تحويل 84 /30/6 )  ،      

 رتبه ، مقدار ،  تاريخ تحويل ، نحوه ارائه قيمت ، ميزان سپرده اصلي يا جبراني براي هر نوع قرارداد همزمان با  افتتاح معامله  از طريق بورس تعيين و مشخص خواهد شد. در مجموع فقط تعيين قيمت دراختيار طرفين قراردادآتي گذاشته مي شود.

 قابل توجه است که داد و ستد اين قرارداد تنها درتالار بورس صورت مي گيرد . همچنین تدوين مقررات و برقراري ضمانت اجراء آن در خصوص چگونگي دادوستد قرارداد هاي آتي در زمره اختيارات و مسئوليتهاي بورس است.

 

  فوايدقرارداد آتي (چرا قرارداد آتي)

فوايدي که قراردادآتي براي معامله کنندگان دارد،  بشرح زير مي باشد :

1 - براي توليدکننده محصول

به وسيله قراردادآتي فروشنده( توليد کننده )  مي تواند قيمت فروش مورد نظر خود را براي زمان آينده تثبيت نمايند  و در برابر  نوسانات مربوط به تغيير قيمت کالا ، قيمت مد نظرخود را  حفظ نمايد و از ريسک مربوط به نوسانات قيمت جلوگيري نمايند .  توليد کنندگان مي توانند از طريق فروش کالا بصورت غيابي، سفارش ساخت  محصولات را دريافت نمايند .

 توليد کنندگان ، پردازش گران ، و توزيع کنندگان فلزات از قراردادهاي آتي به منظورهج کردن(پوشش خطر) در برابر ريسک قيمت استفاده مي نمايند. آنها  ميتوانند در صورت فاصله گرفتن قيمتها از قيمت پيشنهادي قرارداد خود را واگذار نمايند.

 2- براي خريدار ( مصرف کننده)

 مصرف کننده کالا نيز مي تواند از طريق اين قرارداد از دريافت ميزان کالاي مورد نظر خود در ماه مورد نظر با قيمت تثبيت شده اطمينان حاصل نمايد . وي  مي تواند کالاي مورد نياز خود را براي زمان مورد نظر با قيمت مورد نظر خود تثبيت نمايند . مصرف کننده مي تواند در صورت  فاصله گرفتن قيمتها از قيمت پيشنهادي قرارداد خود را در بورس واگذار نمايد.

 3 - براي معامله گر

 معامله گر (دلال )  نيز  مي تواند از نوسانات قيمت  قرارداد آتي  يا خريد و فروش قرارداد آتي سود کسب نمايد. اين افراد با خريد و فروش قرارداد آتي در جهتي که از قيمتها پيش بيني مي نمايند ميتوانند  سود کسب نمايند ،  بعنوان مثال  در زماني که قيمتها در حال افزايش مي باشد باخريد يک قرارداد آتي به قيمت پايين تراز روند افزايشي  قيمت  سود کسب نمايد و در زماني که قيمتها در حال کاهش مي باشد مي تواند با فروش يک قرارداد آتي از روند کاهشي قيمتها  سود کسب نمايد .

 معاملات آتی در بورس کالای ایران

با توجه به اينکه اولين معاملات قراردادهاي آتي در دنيا به صورت استاندارد در بور سهاي کالايي انجام شده است . در کشور ما نيز معاملات اولين قرارداد آتي در بورس کالاي ايران با راه اندازي قرارداد آتي بر روي شمش طلاي يک اونسي (که در تاريخ 87/03/12 مورد پذيرش قرار گرفته بود) از تاريخ 87/04/01  آغازشد . اما با راه اندازی قراردادهای آتی بر روی سکه طلای بهارآزادی و آغاز معاملات آن در تاریخ 87/09/05 ، هم اکنون تقریبا تمام معاملات آتی بورس کالا به قراردادهای سکه طلای بهار آزادی اختصاص پیدا کرده است که روز به روز نیز برمتقاضیان حضور در این بازار افزوده میشود .

نگاهی به آمار معاملات قراردادهای آتی در بورس کالای ایران نشان می دهد طی مدتی که از راه اندازی این قراردادها می گذرد، حجم و ارزش این معاملات هر سال نسبت به سال قبل افزایش بسیار چشمگیری را تجربه کرده است .

 

برخي اصطلاحات رايج در قراردادهاي آتي

دارايي پايه

اصطلاحاً در قراردادهاي آتي، کالا يا آن دارايي که قرارداد آتي بر روي آن منتشر می شود را دارايي پايه می گويند . معمولاً در بورس هاي کالايي دنيا دارايي هاي مختلفي از جمله محصولات کشاورزي، انواع فلزات، انواع فراورده هاي نفتي و ساير محصولات به عنوان قرارداد آتي منتشر می شوند و به عنوان دارايي پايه قراردادهاي آتي مطرح می گردند .

موقعيت تعهدي فروش

اصطلاحاً گفته مي شود کسي که در بورس، قرارداد آتي را به فروش مي رساند و خود را به تحويل دادن دارايي پايه بر اساس ضوابط استاندارد بورس در تاريخ معيني در آينده متعهد مي نمايد، موقعيت فروش يا موقعيت تعهدي فروش اختيار کرده است . اگر اين فرد تا تاريخ سررسيد قرارداد اين موقعيت را حفظ نمايد ضرورتاً بايد دارايي پايه را تحويل دهد.

موقعيت تعهدي خريد

همچنين، فردي که در بورس قرارداد آتي را مي خرد و خود را متعهد به خريد دارايي پايه بر اساس ضوابط استاندارد بورس در تاريخ معيني می­نمايد، اصطلاحاً موقعيت خريد يا موقعيت تعهدي خريد اختيار کرده است و اگر تا تاريخ سررسيد قرارداد اين موضع را حفظ نمايد ضرورتاً باید کل ارزش دارایی پایه را پرداخت نماید .

سررسيد قرارداد

تاريخ سررسيد قراردادهاي آتي بر روي يک کالا به صورت استاندارد و مشخص توسط بورس تعيين می شود و فقط براي سررسيدهاي معيني که تعيين می شود امکان انجام معاملات آتي وجود دارد . مثلاً در قراردادهاي آتي سکه طلاي بورس کالا سررسيد قراردادها پایان تمامی ماه هاي سال مي باشد .

اندازه قرارداد

در قراردادهاي آتي اندازه هر قرارداد توسط بورس تعيين می شود و سرمایه گذاران فقط می توانند مضرب هاي صحيحي از اين مقدار را مورد معامله قرار دهند . به طور مثال در قراردادهاي آتي سکه طلاي بورس کالا، اندازه قرارداد 10 عدد سکه طلاي بهار آزادي می باشد . تمامی ویژگی های مورد نظر یک قرارداد آتی در قالب مستندی به نام مشخصات قرارداد توسط بورس به اطلاع عموم می رسد .

 

.......